ABD Tayvan’da çatışmaya mı hazırlanıyor?

Filipinler’in önde gelen ulusal gazetelerinden The Manila Times, Çin’in Tayvan ihtarlarına karşın ABD ordusunun Hawaii’deki bir askeri üsten Filipinler’e büyük bir yakıt stoku gönderdiğini yazarken, bu atak, yakın vakitte seçimlerin gerçekleşeceği Tayvan konusunda Çin ile mümkün bir savaş hazırlığı kuşkularını artırdı.

ABD Büyükelçiliği’nden yapılan açıklamaya atıfta bulunan gazete, ‘Yosemite Trader’ isimli ticari tankerin, ABD ordusunun Hawaii’deki Pearl Harbor askeri üssünde bulunan Red Hill tesisinden ayrıldığını, şimdi Filipinler’deki Subic Körfezi’nde bulunduğunu vurguladı.

Daha önce Filipin Parlamentosu Senatörü Maria Josefa Aymi Marcos, Abd ordusuna ait 39 milyon varil (yaklaşık 148 milyon litre) yakıtının Sambales bölgesindeki Subic’te depolandığını belirtirken kaygılarını dile getirmişti.

Senatör, Filipinler Savunma Bakanlığı ve silahlı kuvvetlerden, yakıt tankerinin ülkeye 9 Ocak’ta geldiğine dair delil sunarak açıklama talep etmişti.

Aymi Marcos, açıklamasında, “Subic, ABD ile Geliştirilmiş Savunma İşbirliği Muahedesi kapsamında değil, o halde milyonlarca varil yakıt tam olarak neden ve nerede depolanacak?” diye sorarken, Filipinli Senatör Marcos’a göre bu durum artık bir dış siyaset sıkıntısı değil, Filipinler’in egemenliği ve hatta bölgenin egemenliği meselesi’ niteliği taşıyor.

Marcos, ABD ve Filipinli yetkililerin sessizliğini “Çin ile ABD arasında Tayvan yüzünden muhtemel bir savaş kestirimlerinin yapıldığı bir periyotta ülkede askeri yığınak yapıldığına dair kuşkuları arttırıyor” diye yorumladı.

Tayvan’da seçimlerin 13 Ocak’ta yapılması planlanırken, Çin Dışişleri Bakanlığı ABD’ye Tayvan seçimlerine müdahale etmekten vazgeçme davetinde bulundu.

Seçimlere Tayvan Halk Partisi, Demokratik İlerici Parti ve Kuomintang olmak üzere üç siyasi partinin seçime katılacağı belirtildi.

Olası savaşın maliyeti büyük

Çin ve ABD benzeri ik dev ülke arasındaki bağlantıların gelişiminde en büyük mani olarak görülen Tayvan meselesinin çatışmaya dönüşmesi halinde dünya ekonomisine maliyetinin Ukrayna krizi ve COVID-19 salgınının tesirini geride bırakacağı tahmin ediliyor.

Uluslararası haber ajansı Bloomberg tarafından yapılan bir tahmine göre, Tayvan’la ilgili muhtemel bir askeri çatışma dünya ekonomisine yaklaşık 10 trilyon dolara mal olacak.

Tayvan’daki çatışmaların Ukrayna’da süren tansiyonla birlikte pandeminin tetiklediği global mali krizden de büyük olacağına değinilen haberde, “Tayvan için yapılacak bir savaşın maddi bedeli o kadar büyük olacaktır ki, statükodan en mutlu olmayanların bile bu riski almamak için sebepleri olacak” tabirlerine yer verildi.

Bloomberg Economics, çatışmanın maliyetini yaklaşık 10 trilyon dolar olarak tahmin ederken, bu da global gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYH) yaklaşık yüzde 10’una denk geliyor.

Pekin’in bölge etrafında artan ekonomik ve askeri tesiri, Tayvan’da büyüyen ulusal kimlik duygusu ve Çin ile ABD arasındaki huzursuz ilişkiler göz önüne alındığında muhtemel bir krizin şartlarının çoktan yaratıldığına da dikkat çeken Bloomberg, aynı vakitte Tayvan’da 13 Ocak’ta yapılacak olan seçimleri çatışmalara yakınlaştıracak potansiyel bir ‘patlayıcı faktör’ olarak nitelendiriyor.

Çin-Tayvan anlaşmazlığı

Çin’de İkinci Dünya Savaşı’nın akabinde Çan Kay-şek liderliğindeki Çin Milliyetçi Partisi (KMT/Koumintag) güçleri ile Mao Zıdong önderliğindeki Çin Komünist Partisi (ÇKP) güçleri arasında yaşanan iç savaşta galip gelen Komünistler, 1 Ekim 1949’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ilan etmişti.

İç savaşı kaybeden Koumintag üyeleri ise Tayvan’a yerleşip 1912’de kurulan ‘Çin Cumhuriyeti’ iktidarının Ada’da sürdüğünü ileri sürerek burada süreksiz hükümet kurmuştu.

Çin Halk Cumhuriyeti’nin kendi topraklarının modülü olduğu kabul edilen Tayvan, 1949’dan bu yana fiili bağımsızlığa sahip bulunuyor. Çin ana karası ile Tayvan arasındaki ayrılık hala sürüyor.

Pekin yönetimi Ada’nın ana kara ile yeniden birleşmesi için gerekirse güç kullanımını dışlamayacağını vurguluyor.

ABD ile Çin arasında sıcak çatışmaya dönüşebilecek ‘stratejik rekabet sahası’ niteliğine bürünen Tayvan, petrol rezervleri ve balıkçılık açısından hayli varlıklı olması nedeniyle ABD’nin bölgeye olan ilgisini daha fazla çekiyor.

ABD’nin Tayvan’ı askeri ve mali açıdan desteklemesi ve egemenliğinin hami olduğu söylediği söz vermesi, Çin’in ‘Tek Çin’ politikasının uygulanmasını engelleyerek cumhuriyetin egemenliğine ‘tehdit’ olarak bedellendiriliyor.

Çin Halk Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, yakın vakitte yaptığı açıklamasında, ABD’nin Tayvan idaresine silah tedariki ve Washington’un Çinli işletme ve bireylere yönelik kısıtlamalarıyla irtibatlı olarak 5 ABD şirketine misilleme yaptırımları uygulanacağını duyurmuştu.