Olası İstanbul depremi: 3 milyon kişi tehlike altında

İBB yetkilileri, İstanbul’da yıkılma riski olan yapılarda yaklaşık 3 milyon kişinin yaşadığını söylüyor. Profesör Naci Görür‘e göre İstanbul’da her an zelzele olma riski yüzde 47.

Bursa Mudanya merkezli zelzeleleri akabinde İstanbul’un büyük Marmara sarsıntısına ne kadar hazır sorusu yeniden gündemde.

İstanbul’da tahlil bekleyen en temel meselelerden biri zelzeleye karşı güçlü olmayan riskli yapılar. Marmara Denizi’nde 7 ila 7,5 büyüklüğünde bir zelzele beklenirken kentteki yüksek riskli konut sayısı yaklaşık 1,3 milyonu buluyor.

DW Türkçe’ye konuşan İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Sarsıntı Risk Yönetimi ve Kentsel İyileştirme Dairesi Başkanı Murat Yün, mümkün zelzelede ağır hasar alması yahut yıkılması beklenen yapılarda 3 milyon nüfusun yaşadığına dikkat çekiyor.

4 Aralık Pazartesi günü Marmara Denizi, Gemlik Körfezi’nde Bursa Mudanya açıklarında 5,1, akabinde 4,5 ve 3,5 büyüklüğünde depremlermeydana geldi. Zelzeleler Bursa, İstanbul, İzmir ve Tekirdağ başta olmak üzere pek çok ilde hissedildi.

Her an zelzele olma ihtimali yüzde 47

DW Türkçe’ye konuşan yer bilimci Prof. Dr. Naci Görür, Mudanya açıklarında gerçekleşen zelzelenin Kuzey Anadolu Fay Sınırı’nın güney kolunda gerçekleştiğini söylüyor. Büyük Marmara sarsıntısı ise aynı fay sınırının kuzey kolunda bekleniyor. Bu zelzeleye ilişkin öngörülerin hala geçerli olduğunu vurgulayan Görür’e göre İstanbul’da her an sarsıntı olma ihtimali yüzde 47’ye çıkmış durumda. Görür, “Bu inanılmaz bir oran. Neredeyse yazı çeşide atacaksın” diyor.

Kuzey Anadolu Fay Hattı 17 Ağustos 1999’daki Gölcük zelzelesinde kırılmıştı. Aynı fay sınırının devamı batıda İstanbul’dan geçiyor. İstanbul, o tarihten bu yana 7 ila 7,5 büyüklüğündeki bir zelzele riski altında. Naci Görür, Marmara Bölgesi’nin Kumburgaz ve Adalar fayının sarsıntı üreteceğini ifade ederek Adalar fayı kırılırsa en fazla 7, Kumburgaz fayı kırılırsa asgarî 7,2, her iki fay aynı anda kırılırsa 7,5 büyüklüğünde sarsıntı öngörüyor.

İstanbul’da her gün yüzde 47’lik sarsıntı beklentisiyle ömür devam ederken hükümet, riskli yapı sıkıntısına tahlil getireceği teziyle kentsel dönüşüm düzenlemelerini içeren “Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun”u yürürlüğe koydu. Düzenleme, afet riskini öncelemediği, bütüncül bir planlama anlayışından uzak olduğu, muhafaza kapsamındaki alanları yapılaşmaya açacağı ve özel mülkiyetlerin el değiştirmesine neden olacağı bundan ötürü eleştiriliyor.

Peki İstanbul’da zelzele riskine ilişkin yerelde yürütülen çalışmalar ne durumda?

21 kentsel dönüşüm projesi var

Deprem Daire Başkanlığı olarak yaklaşık 165 hektar büyüklüğünde alanda 21 tane kentsel dönüşüm projelerinin bulunduğu, bunların bir kısmının imalat yahut proje aşamasında, bir kısmının da uzlaşma aşamasında olduğu bilgisini veren Yün, yakın vakitte bin 250 konutu içeren bir kentsel dönüşüm projesinin temellerini atacaklarını söylüyor.

İBB’nin yaklaşık 157 kilometrekarelik mikro bölgeleme çalışması ise aralık sonu itibariyle tamamlanmış olacak.

200 bin bina ağır hasar alabilir

İBB’nin tespitlerine göre İstanbul’da bulunan 1 milyon 200 bin binadan 800 bini 2000 yılı öncesi yönetmeliklere göre yapılmış durumda. Bu binalardan yaklaşık 200 bininin sarsıntıda ağır hasar alması yahut yıkılması bekleniyor.

Murat Yün, bu binalarda 1 milyon 300 bin hane olduğunu ve yaklaşık üç milyon nüfusun yaşadığını söylüyor.Olası zelzele senaryosunda öncelikle bu üç milyon nüfusun hayatını idame ettirecek alanların hazırlanması gerektiğini düşünen Yün, bilhassa kıyı sınırlarındaki eski yapılarda önemli bir risk faktörü olduğuna işaret ediyor.

“Tekele dönüşen bir yapı”

Ancak çıkarılan kanunla iş birliği odaklı bir çerçeve yerine Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ismi altında daha monopole dönüşen bir yapının oluşturulduğunu vurgulayan Yün, yerinden idarenin tekrar ikinci plana atıldığını söylüyor.

Murat Yün, merkezi yapıların uygulamada sürecin uzamasına neden olduğunu bu nedenle İBB olarak yerinden yönetimi savunduklarını ifade ederek ekliyor:

“Biz görüşmelerde İBB’nin de olduğu, Bakanlığın da olduğu, ilçe belediyesinin de olduğu, hatta özel dalın de olduğu İstanbul temelli bir şura önermiştik. Zira bugün bizim İBB’den aldığımız herhangi bir kararı Bakanlığa onaylatmamız en iyi ihtimalle 4-5 ayı buluyor ki hiçbir sorunu olmayan bir karardan bahsediyorum.”

İBB 35 bin binayı taradı

İBB, süratli tarama tespiti için ise şubat ayındaki Kahramanmaraş merkezli sarsıntılarından bu yana 121 bin binadan müracaat aldı. Bu binaların yaklaşık 35 binini taradıklarını, bu istikametteki çalışmaların sürdüğünü aktaran Yün, “Bu binaları öncelik sıralamasına göre aldığımızda bunun yapılması bile bir iş birliği gerektiriyor” diyor.

Taranan yapılar içerisinde bin 556 tane yapının taşıyıcı sistemi dahi bulunmadığını ve süratlice müdahale edilmesi gerektiğini tespit ettiklerini aktaran Yün, bunlar içerisinde 318 yapıda çalışmaların sürdüğünü söylüyor. Kalan bin 238 bina için vatandaşlarla irtibata geçtiklerini belirten Yün, bunların da kısa vakitte tahliyelerini gerçekleştirmek istediklerini söylüyor.

Vatandaşa davet: Hızlanmamız lazım

Riskli yapıda oturmanın temelinde ekonomik sebeplerin yattığına işaret eden Yün, İBB Meclisi’nden alınan kararla Bakanlık tarafından verilen 3 bin 500 lira kira yardımı üzerine 4 bin 500 lira hibe verdiklerini ifade ederek ekliyor:

“Bizim vatandaşa kentsel dönüşüm ya da riskli binaların tahliye edilmesine ilişkin finansman modelleri sunmamız lazım. Kira yardımı da bunlardan birisi.”

Yün, “Buradan vatandaşı da bu hassaslığa davet etmek istiyorum. Her ne kadar yaşadığımız alanların metrekaresi olsa da gerisinde afet olan bir şey ve bizim bu bahiste hızlanmamız lazım” diyor.

“Acil çıkış yolları açılmalı”

Yün’e göre zelzele toplanma alanları ve acil kaçış yollarının da şubat sarsıntılarından sonra yaşananlar gözetilerek yeniden gözden geçirilmesi gerekiyor.

İBB Zelzele Risk Yönetimi ve Kentsel İyileştirme Dairesi Başkanı Murat YünFotoğraf: Privat

Toplanma alanlarına Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın (AFAD) karar verdiğini, İBB olarak haritalandırma çalışması yaparak teknik destek sağladıklarını belirten Yün, İstanbul’da 5 bin 166 tane toplanma alanı olduğunu, büyük parkların tamamının toplanma alanı olarak belli olduğini lakin daha küçük ölçekte düşünülerek yapılaşmanın ağır olduğu yerlerde bu alanların yeniden kıymetlendirilmesine ihtiyaç olduğunu vurguluyor.

İBB Ulaştırma Dairesi’nin acil kaçış yollarıyla ilgili ise bir çalışma yürüttüğünü söyleyen Yün, “Bizim bu alanların açılmasından yana halimiz sürüyor. Bu alanlarda gerekli plan değişikliği yapılacaksa plan değişikliği, kamulaştırma yapılacaksa kamulaştırma kararını alarak ilerleyeceğiz. Zira yolların kapanması demek zelzele sonrasında müdahalenin de gecikmesi demek” diye konuşuyor.

“Devlet istese belediye ile el ele verir”

Prof. Dr. Naci Görür’e göre zelzeleye ilişkin İstanbul’da planlı programlı, gönül birliği edilmiş, iş birliği edilmiş, süratli, seferberlik havasında bir zelzeleye hazırlık yok.

İstanbul’un sarsıntıya hazır hale getirilebileceğini lakin buna ilişkin siyasi iradenin olmadığını düşünen Görür, “Devlet istese belediye ile birleşir, kol kola el ele verir, vatandaşı da kucaklar, adil bir şekilde bu işi yapar” diyor.

Hükümetle belediye bir araya gelmiyorsa, birbirini desteklemiyorsa o kentin sarsıntıya hazırlanmasının mümkün olmadığını ifade eden Görür, “Bu nedenle bir an önce belediye ve hükümetin kol kola girip halkı da arasına alıp halkı teşvik edecek, cesaretlendirecek şeyleri yapıp adil, süratli bir şekilde İstanbul’u zelzeleye hazırlaması gerek” diye ekliyor.