AYM’den “özel hayata saygının ihlali” kararı: İsmini değiştirenlerin diploması yeniden düzenlenmeli

Yıldız Tar

Anayasa Mahkemesi (AYM), resmi kayıtlardaki ismini mahkeme kararıyla değiştiren şahısların diplomasının da yeniden düzenlenmesine ilişkin karar verdi. Resmi Gazete’de yayınlanan karara göre, AYM, ismini değiştiren bir kişinin Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi diplomasının yeniden düzenlenmemesiyle ilgili müracaatta, oy birliğiyle “özel hayata hürmet hakkının ihlal edildiğine” hükmetti.

AYM’ye yapılan müracaata görüş bildiren Adalet Bakanlığı, düzmece diplomaların önüne geçmek için mahremiyet hakkına yapılan müdahalenin kamu düzen ve güvenliğini sağladığını savunmuştu. AYM ise “özel hayata hürmet hakkının ihlal edildiğini” karara bağladı. 

Av. Kerem Dikmen’in müvekkili M.K. ismine yaptığı müracaatta AYM kararını açıkladı. AYM, mahkeme kararıyla ismini değiştiren tabip M.K.’nın diplomasını yeniden düzenlemeyi reddeden Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’ni haksız buldu. AYM, diplomanın ardına not düşmenin yetmeyeceğini ve diplomanın yeniden düzenlenmesi gerektiğini karara bağladı. Karar, Resmi Gazete’de yayımlandı.

Başvurucu M.K., Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden 2017 yılında mezun oldu. Kimlikteki ismini ise 2018 yılında mahkeme kararıyla değiştirdi. Mahkeme sonuçlandığında üniversiteye başvurdu, diplomasının da değiştirilmesini istedi. Lakin Hacettepe Üniversitesi bu talebi kabul etmeyerek isim değişikliğini diplomanın arka yüzüne not etmekle yetindi.

Diploması iş müracaatlarında sorun yarattı

Talebi reddedilen M.K., Ankara 15. Yönetim Mahkemesi’ne dava açarak, “isminin özel hayat kapsamında yer aldığını, daha evvelki isminin üçüncü bireyler tarafından bilinmemesine yönelik mahremiyet hakkı olduğunu” vurguladı. M.K., ayrıyeten iş müracaatlarında diploması istendiğinden isim değişikliğinin de sorgulandığını ifade ederek, sağlık kuruluşlarında diplomaların asılı bulunması gerektiği ve gerçek ismi ile diplomada yer alan isim arasındaki farkın kendisini zor duruma düşürdüğünü de ekledi.

Bakanlık: “Mahremiyet hakkı”na yapılan müdahale kamu güvenliğini sağlar

İlk derece mahkemesi de diplomanın arka yüzüne not edilmesinin kâfi olduğuna karar verdi. Bu karar istinafta da onaylanınca M.K., “özel hayata hürmet hakkının ihlal edildiği” müracaatıyla AYM’ye gitti.
Adalet Bakanlığı da olaya müdahil olarak AYM’ye görüş bildirdi. Bakanlık görüşünde, geçersiz diplomaların önüne geçmek için diplomanın yeniden düzenlenmemesi gerektiğini ve mahremiyet hakkına yapılan müdahalenin kamu düzen ve güvenliğini sağladığını savundu. Diplomanın şerh düşülmüş haliyle kullanılabileceğini söyledi.

Danıştay 8. Daire de 2021’de benzer bir mevzuda karar vermiş, “kişilerin etnik köken, siyasi fikir, dini inanç, sağlık, cinsel hayata ilişkin datalarının özel nitelikli ferdî, hassas datalar olduğunu” ifade ederek; yasal kayıtlardaki isim ve cinsiyetini değiştiren bir kişinin diplomasının yeniden düzenlenmesi gerektiğini belirtmişti. Yeniden düzenlenmeyen diplomanın özel hayatın kapalılığı başta olmak üzere temel hak ve özgürlükleri ihlal ettiğini ve mağduriyet yarattığını vurgulamıştı.

AYM: Demokratik bir tertipte temel hak ve özgürlüklerin gereğinden fazla kısıtlanamaz

AYM, Danıştay’ın kararına da atıf yaparak demokratik bir tertipte temel hak ve özgürlüklerin gereğinden fazla kısıtlanamayacağını belirtti. Yargı kararıyla ismini değiştiren bir kişinin yeni ismini kullanmasına sınırlama getirilemeyeceğini de belirten AYM, oy birliğiyle “özel hayata hürmet hakkının ihlal edildiğine” karar verdi.