TCMB: En belirgin yavaşlama yüksek gelir grubuna hitap eden ürünlerde yaşandı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) tahlilinde, son devirdeki mali transfer düzeneğini daha iyi anlaşılması gayesiyle farklı gelir kümelerindeki tüketim harcamaları incelendi.

TCMB’de Genel Müdür Yardımcısı Altan Aldan, Yardımcı Ekonomist Barbaros Eriş ve Araştırmacı Alper Yıldırım tarafından hazırlanan ” Mali Sıkılaşma ve Gelir Seviyesine Göre Tüketim Harcamaları” başlıklı tahlil, Bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlandı.

TCMB’nin anazlisinde öne çıkanlar şöyle:

Sıkı para siyaseti, hanehalklarının tüketim harcamalarını gelir seviyelerine bağlı olarak farklı biçimlerde etkiliyor. Tasarruf imkânı daha fazla olan bireylerin yüksek mevduat getirileri sonucu harcamalarını azaltması beklenirken, talebi krediye hassas bireylerin harcamalarının ise yükselen kredi maliyetleriyle yavaşlaması beklenir. Bu yazıda, son periyottaki nakdî transfer düzeneğini daha iyi anlamak gayesiyle farklı gelir kümelerindeki tüketim harcamalarını inceliyoruz.

Gelir kümelerine göre harcama kalıplarını TÜİK tarafından yayımlanan Hanehalkı Bütçe Anketi bilgileri ile izleyebiliyoruz. Fakat bu datalar yıllık olarak yayımlanıyor ve son data 2023 yılına ait. Münasebetiyle, gelir kümelerine göre harcamaları vakitli bir şekilde ve yüksek bir frekansta direkt gözlemleyemiyoruz. Bu nedenle, 2024 yılına da ışık tutacak dolaylı bir prosedür izliyoruz.

İlk olarak, TÜFE sepetinde yer alan ürünlere tüketicilerin yaptıkları harcamaları ve hanehalkı gelirini kullanarak her bir ürün için temsili tüketici gelirini hesaplıyoruz. Akabinde her bir eseri ilgili bölüm ile eşleştiriyoruz ve ürünlere yönelik talebi ölçmek gayesiyle incelenen periyottaki perakende sektörü ciro ve satış hacmi bilgilerini kullanıyoruz. Ürün-sektör eşleşmesini ve temsili tüketici gelirini kullanarak perakende alt bölümlerini yüksek, orta ve düşük gelir grubuna hitap eden eserler olarak üç kategoriye ayırıyoruz.Son olarak, kesimlerin cirolarını bu kategorilere göre toplulaştırıp gelir grubu bazlı ciroları ve satış hacimlerini elde ediyoruz.

Ciroların zaman içindeki seyri ayrıntılı incelendiğinde, cirolardaki yıllık artışın mali sıkılaşmayla birlikte tüm kategorilerde gerilediği gözleniyor. Bu gerileme yüksek gelir grubuna hitap eden eserlerde daha bariz. Sıkılaşmanın başlamasından çabucak önce -2023 yılının ikinci çeyreğinde- yüksek gelir grubuna hitap eden eserlerde yıllık ciro artışı düşük gelir grubuna hitap eden eserlerdeki artışın yaklaşık bir buçuk katı iken mali sıkılaşma ile birlikte her iki ürün kümesindeki artış oranları benzer düzeylere geriliyor. Ayrıyeten, nakdî sıkılaşma ile birlikte, yüksek gelir grubuna hitap eden eserlerde ciro artışları düşük gelir grubuna hitap eden eserlerdeki artışın altına iniyor. Bu durum, bilhassa yüksek gelir kümesindeki hanelerin tasarrufa yöneldiğine işaret ediyor.