Ankara Çayırhan’da madenciler açlık grevine hazırlanıyor

Fundanur Öztürk

Ankara Çayırhan Termik Santrali madencileri, özelleştirilme sebebiyle işsiz kalacakları kaygısıyla eylem başlattı.

Ankara’nın Nallıhan ilçesinde bulunan Çayırhan Termik Santrali’de çalışan 500 madenci, özelleştirmeye karşı kendilerini maden ocağına kapattı.

Türkiye Maden Emekçileri Sendikası (Maden- İş) Genel Başkanı Nurettin Akçul, bakanlıklarla görüşmelerden olumlu bir karşılık alınmazsa salı günü yeraltındaki çalışanların açlık grevine başlayacağını söyledi.

Madenin özelleştirilmesi yaklaşık 1,5 ay önce gündeme gelmişti.

Özelleştirmeye karşı çıkan emekçiler işsiz kalma tasası yaşıyor.

Türkiye Maden Emekçileri Sendikası Çayırhan Şube Sekreteri Selim Arslan, madende 2.100 emekçinin çalıştığını söylüyor.

BBC Türkçe’ye konuşan Arslan, ihale şartnamesinde çalışanların misyonuna devam edeceğine dair hiçbir hususun bulunmadığını kaydediyor:

“Madende yer altında 1.300, yer üstünde 800 personel çalışıyor. Lakin ihale şartnamesinde bu emekçilerimizin geleceğiyle ilgili hiçbir madde yer almıyor.

“En büyük kaygımız işsiz kalmak. Mukavelede yalnızca, personellerin 4 ay içinde lojmanlardan çıkarılacağı yazıyor.

“Özelleştirmenin iptali için, arkadaşlarımız yer altında, biz de yer üstünde mücadele ediyoruz. Bu işletmenin devlet eliyle işletilmeye devam etmesi ve devletin kâr etmesi gerekiyor.”

Telefonla ulaştığımız Çayırhan Termik Santrali, personellerin aksiyonuyla ilgili açıklama yapmadı.

Türkiye Maden İşçileri Sendikası Başkanı Akçul, daha önce yaptığı açıklamada ihale şartnamesinde madencinin kazanılmış hakları hakkında hiçbir şey olmadığını söyledi:

“Yarın bu satış sonrası; maliyetleri düşürmek için emekçi haklarını göz gerisi edebilirler. Çalışanları işten çıkarabilirler, mevcut personel sayısını azaltabilirler, yani işçinin emeğini yok sayabilirler.

“Bu durum çalışanların iş teminatını ortadan kaldırırken, yerel ekonomiyi de tehdit eder. Yani bu yalnızca madencinin işçinin sorunu değil, Çayırhan’ın, Nallıhan’ın, Beypazarı’nın Ankara’nın meselesidir, Türkiye’nin problemidir.”

‘Gerekirse açlık grevine gideceğiz’

Madenin içerisinden video yayımlayan madenciler, gerekirse açlık grevine gideceklerini duyurdu:

“Biz Bartın, Zonguldak, Karabük, Samsun, Ereğli, Sinop benzeri vilayetlerden gelip Çayırhan’da çalışan gurbetçileriz. Hepimiz gurbetçiyiz. Devletimiz için bu vakte kadar alnımızın akıyla misyonumuzu yerine getirdik.

“Yaklaşık iki aydır varlık satışı yapılmaması için mücadele veriyoruz. Selam olsun bir avuç kömür için ömür verenlere.”

CHP lideri Özel: Asla yalnız bırakmayacağız

Eylem yapan maden çalışanlarına siyasi partilerden ve demokratik kitle örgütlerinden de destek geliyor.

CHP Genel Başkanı Özgür Özel, X hesabından paylaştığı bildirisinde, “Özelleştirme uygulamasına karşı direnen Çayırhan Termik Santralı personelinin yanındayız. Türkiye’nin dört bir yanında emeğini savunmak için eylem yapan, direnen, greve çıkan tüm çalışanları, gayretlerinde asla yalnız bırakmayacağız” dedi.

TİP Genel Başkanı Erkan Baş ise Çayırhan Termik Santrali’ne giderek oradan bir açıklama yaptı.

Baş, “Özelleştirme demek ucuz işgücü, sendikasızlaşma, işsizlik demektir. Madencilerin direnişlerinde yalnız olmadığını memleketin dört bir yanında göstereceğiz” sözlerini kullandı.

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş da emekçilerin eylemine destek vermek için maden alanını ziyaret etti.

Özelleştirme için 13 firmanın ismi geçiyor

Çayırhan TES ve Maden Alanları özelleştirme ihalesi için son teklif verme tarihi 4 Aralık 2024 olarak belli oldu.

Bundan sonra ihale sürecinin başlayacağını söyleyen Arslan, şu ana dek 13 firmanın isminin geçtiğini belirtiyor:

“Henüz şirket belli değil, açık ihale adabıyla ihaleyi kazanan şirket belirlenecek. Şu ana dek 13 firmanın özelleştirme dairesinden ihale evrakını aldığı belirtiliyor. 4 Aralık’tan sonra firmalar tekliflerini ilecek ihale süreci başlayacak.”

“4 Aralık tarihi yaklaşmasına karşın bize hiçbir dönüş yapılmadığı için çalışanlar daha fazla beklemek istemedi. Gece vardiyası içeriden çıkmadı, gündüz vardiyası da onlarla birlikte yer altına indi.”

Santrali Ciner grubu işletiyordu

İklim Değişikliği Siyaset ve Araştırma Derneği’nin 2022 yılında hazırladığı Çayırhan Termik Santrali raporuna göre, santral Türkiye’de özel bölüme devredilen ilk termik santral olma özelliği taşıyor.

1978 yılında fliyete başlayan tesisin işletmesi 1996 yılında devletten alındı, yap-işlet kapsamında Ciner grubuna ait Park Termik Elektrik Sanayii ve Ticaret A.Ş’ye verildi.

30 Haziran 2020 yılında işletme yeniden devletin eline geçti.

Ancak 12 Kasım 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlan Cumhurbaşkanlığı Kararı ile santralin toprakları ve maden alanları bir bütün olarak tekrar özelleştirme programına alındı.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın internet sitesinde yayımlanan duyuruya göre, özelleştirmeye ilişkin ihale şartnamesi ve tanıtım dokümanı bedeli 200 bin lira, süreksiz teminat bedeli 150 milyon lira olarak belli oldu.

İklim Değişikliği Siyaset ve Araştırma Derneği’nin raporuna göre, santralde ilk özelleştirmeden sonra önemli bir kapasite artışı yaşandı.

İlk kurulduğu yıllarda tek ünitesinden 150 MW elektrik üretimine sahipken, yıllar içerisinde ünite sayısını dört kat artırarak üretim kapasitesini 620 MW’a çıkarttı:

“Özelleştirilmeden önce günde 500 ton kömür çıkarılırken, özelleştirmeden sonra günde yaklaşık 30.000 ton kömüre kadar çıkmaya başlamıştır.

Yıllık 5 milyar kilowatt st üretim miktarı ile özelleştirilmiş termik santraller içinde yeniden nüfusun enerji muhtaçlığını karşılamada çok önemli bir hisseye sahiptir.”

Derneğin raporuna göre, santral linyit kömür madeni istikametinden görece varlıklı bir coğrafyada bulunuyor.

Bu sebeple kömür taşıma maliyetleri birçok tesise göre daha az ve enerji üretimini yavaşlatacak tesirler ise daha zayıf.

Tesiste, Nallıhan yöresindeki kapalı maden ocaklarından çıkarılan düşük kalorili linyit kullanılıyor.

Düşük kalorili linyitlerin yakılması sonucunda açığa çıkan hususların birikmesi ve bertaraf edilmemesi durumunda, yalnızca yüzey ve yeraltı suları değil aynı vakitte toprak da kirleniyor.

Konvansiyonel yakma teknolojisi kullanılan santralde, linyitin yanması sonucu ortaya çıkan kükürtdioksit gazının tutulmasında ıslak kireç taşı projesinden faydalanılıyor.

TMMOB Maden Mühendisleri Odası’na göre ise kurulu gücü 620 megavat olan santralin özelleştirilmesi durumunda, kamunun elektrik üretimi kurulu gücündeki hissesi yüzde 20’lere gerileyecek.