Rusya’dan ABD’ye ‘yeni START anlaşması’ yanıtı

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, ortaya çıkan yeni faktörler hesaba katılmadan stratejik güvenlik hakkında konuşmanın mümkün olmadığını vurguladı.

Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Kurulu Stratejik İletişim Koordinatörü John Kirby, ABD’nin Rusya’yla yeni bir Stratejik Saldırı Silahlarının Azaltılması ve Sonlandırılması Muahedesi (START) imzalamak için müzakerelere hazır olduğunu ve Rus Devlet Başkanı Vladimir Putin’in kararını beklediklerini söylemişti.

Kirby’nin açıklamalarına cevap veren Kremlin Sözcüsü Peskov, “Mevcut şartlarda, yeni faktörler hesaba katılmadan ve Avrupa’nın nükleer potansiyeli de dahil tüm faktörler bir bütün halinde ele alınmadan stratejik güvenlik hakkında konuşmak mümkün değildir. Tüm bunların aynı pakette tartışılması gerekiyor. Rusya’nın tavrı bu yönde” tabirlerini kullandı.

Peskov, stratejik istikrar alanında hukuksal temele ihtiyaç olduğunu ve bunun sorumluluğunun Moskova ile Washington’ın omuzlarında olduğunu da belirtti.

Putin askıya almıştı

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Şubat 2023’teki Federal Meclis konuşmasında, ABD ile yapılan ve kıtalararası nükleer balistik füze kabiliyetlerini dizginlemeyi amaçlayan Yeni START mutabakatında Moskova’nın iştirakini askıya aldıklarını duyurmuştu.

Putin’in imzası, Rusya’nın Yeni START’tan çekildiği manasına gelmiyor. Rusya, Moskova ve Washington arasındaki mutabakatın tarafı olmaya devam ederken ABD’nin hasmane eylemleri nedeniyle yükümlülüklerini yerine getirmeyi süreksiz olarak askıya alıyor. Hakikaten Putin, Federal Meclis’teki yıllık konuşmasında “Yeni START’taki katılımımızı askıya alıyoruz ama mutabakattan çekilmiyoruz” demişti.

Rusya ile ABD, ellerinde bulundurdukları nükleer silahların sayısının makul bir sınır içinde tutulmasını içeren Stratejik Saldırı Silahlarının Azaltılması Anlaşması’nın üçüncüsünü 2010’da imzaladı. Yürürlük süreci 10 yıl olan söylediği söz edilen anlaşma daha sonra 5 yıl için uzatılabilecekti. Nitekim Rusya Devlet Başkanı Putin, 2011’de yürürlüğe giren söylediği söz edilen muahedenin 5 yıl daha uzatılmasına 2021’de onay verdi. Bu, askıya alınmamış olsa, muahedenin 2026’ya dek yürürlükte kalacağı manasına geliyordu.

Rusya ile ABD arasında yürürlükte kalan son büyük silah denetim mutabakatı olan Yeni START, önceki ABD Başkanı Donald Trump’ın süreyi uzatma müzakereleri sırasında Çin’i nükleer silah denetim mutabakatı imzalamaya çekmeye çalışması ve Pekin’den ret cevabı alınca tüm müzakereleri sona erdirmesı yüzünden çökmenin eşiğine gelmişti.

‘Tahıl muahedesi konusunda herhangi bir diyalog yok’

Bu ortada Kremlin Sözcüsü Peskov, tahıl muahedesinin yeniden yürürlüğe koyulması konusunda herhangi bir diyalog yürütülmediğini söyledi.

Gazeteciler, basın toplantısı düzenleyen Peskov’a tahıl anlaşmasının yenilenip yenilenmeyeceğini ve yenilenecekse bunun hangi şartlarda olacağını sordu.

Şu anda tahıl muahedesinin yeniden yürürlüğe koyulması konusunda herhangi bir diyalog yürütülmediği yanıtını veren Peskov, “Rusya, tahıl muahedesinin diğer ülkeler tarafından uygulanmamasıyla ilgili belli bir tecrübeye sahip. Biz, her şeyden önce bu tecrübesi esas alıyoruz. Her halükarda bu, birçok faktöre bağlı olan çok zor bir konu” ifadelerini kullandı.

Batılı ülkelerin yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle 1 yıl yürürlükte kaldıktan sonra askıya alınan tahıl mutabakatının akıbeti belirsizliğini koruyor.

Anlaşma bir yıl yürürlükte kaldı

Temmuz 2022’de İstanbul’da imzalanan tahıl anlaşmasında Batı’nın yükümlülüklerini yerine getirmemesi Moskova’yı muahededen çekilmek zorunda bırakmıştı.

Temmuz 2023’te Rusya Dışişleri Bakanlığı, anlaşmanın geride kalan bir yıl içindeki uygulanma performansının hayal kırıklığı yarattığını kaydederek aleni sabotaj şartları altında muahedeyi uzatmayacaklarını, Türkiye, Ukrayna ve BM Genel Sekreterliği’ni bu hususta bilgilendirdiklerini duyurmuştu.

Daha önce Peskov, Rusya’nın fakat koşullarından her birinin yerine getirilmesi halinde muahedeye döneceğini belirtmişti.