TBB’den “deprem” raporu: Belediyelerin kamu borçları silinmeli ya da ertelenmelidir, mücbir sebep süresi uzatılmalı

TBB, 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elâzığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa vilayetlerinde yıkımlara ve 50 bin 783 kişinin hayatını kaybetmesine neden olan sarsıntıların 18’nci ayında mevcut duruma ilişkin kapsamlı bir rapor yayınladı.

Rapor, TBB ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu başkanlığında 27 Haziran’da gerçekleştirilen Birliğin ilk encümen toplantısında, Sarsıntı Bölgesi Araştırma Kurulu kurulması kararı üzerine hazırlandı. TBB Genel Sekreter Yardımcısı Şengül Altan Arslan başkanlığında oluşturulan Zelzele Çalışma Grubu, 5 Ağustos’ta başladığı saha ziyaretlerinde Hatay, Adıyaman, Kahramanmaraş ve Malatya’da yerel yöneticiler, vilayetlerdeki ilgili kamu kurumlarının temsilcileri, sivil toplum kuruluşları, akademisyenler, meslek örgütleri, depremzede vatandaşlar ile kentin diğer paydaşlarıyla görüşmeler yaparak çalıştaylar gerçekleştirdi. TBB Zelzele Çalışma Kümesi’nin hazırladığı rapora, TBB’nin Adıyaman’da yaptığı Encümen toplantısında son formu verildi.

”Belediyelerin güçlendirilmesi ulusal öncelik”

TBMM’de onaylanan On İkinci Kalkınma Planı’nda sarsıntıdan etkilenen kentlerin “iklim dostu, afete dirençli ve ömür kalitesini artıran” bir anlayışla yeniden inşasının hedeflendiği hatırlatılan raporda, TBB’nin bu amaçlar doğrultusunda, sarsıntıdan etkilenen kentlerin mevcut durumunu tahlil etmek, üye belediyelerin muhtaçlıklarını belirlemek ve çalışmaların daha faal yürütülmesine destek olmak gayesiyle söylediği söz edilen çalışmayı yaptığı kaydedildi.
Raporda, “Belediyelerimizin güçlendirilmesi ve daha faal şekilde çalışmasını sağlamak ulusal bir öncelik olarak önümüzde durmaktadır” denildi.

”Belediyeler depremzede kurumlar”

Yeniden yapılanmanın tüm sürecinin, halkın öncelikleri ve refahını ön planda tutan katılımcı bir anlayışla yürütülmesi gerektiğine dikkat çekilen raporda, kaynak idaresinin de bu çerçevede yönetilmesi gereğine işaret edildi.
Deprem sonrası belediyelerin hizmet yükünün ve kapasite-kalite düşüşü ile gereksinimlerinin arttığına yönelik tespitlere yer verilen raporda, birer kamu kurumu olarak belediyelerin de zelzeleden olumsuz etkilendiği, bina, insan gücü ve ekipman benzeri çok önemli kayıplar yaşadıklarına dikkat çekilerek belediyelerin birer “depremzede kurum” olarak kabul edilmeleri gerektiği ifade edildi.
Bu nedenle belediyelerin yasal, kurumsal ve mali açıdan güçlendirilmesi gerektiği kaydedilen raporda, “Bu sağlanmadan belediyelerin kendi yetki ve kaynakları ile sorumluluklarını sağlıklı şekilde yerine getirmesi mümkün olmayacaktır” vurgusu yapıldı.

”Belediyelerin hizmet yükü çeşitlenerek arttı”

Deprem bölgesindeki belediyelerin altyapı çalışması için önemli kaynaklara ihtiyacı olduğu, hizmet yükü ve çeşitliliği ile hizmet maliyetlerinin arttığı belirtilen raporda, ekip ve ekipman muhtaçlığının giderilmesi için çok önemli bütçelere ihtiyaç duyulduğu kaydedildi.
Raporda, “Vatandaşlar belediyelerden barınma, besin, psikososyal destek, bağımlılıkla mücadele, kültürel varlıkların korunması, sosyal alanların oluşturulması, tabiatın korunması, istihdam ve il iktisadının geliştirilmesi benzeri pek çok alanda tahlil beklemektedir. Planlama süreçlerine yerelin dahil edilmesi için yönetişim sistemleri güçlendirilmeli ve kent kurulları fonksiyonlu hale getirilmelidir” denildi.

Belediyelerin, afette kaybettiği ve afet sonrasında diğer kentlere göç eden işçi nedeniyle hizmet kalitesinin olumsuz etkilendiğine, kiraların yükselmesi ve konut bulma zorluğu nedeniyle çalışanların hayat standartlarının düştüğüne dikkat çekilen raporda, mevcut çalışanın ömür ve çalışma şartlarının desteklenerek işgücü kaybı risklerinin bertaraf edilmesi gereği vurgulandı.
Belediyelerin, çok önemli ölçüde finansal zorluk ve borçlarla karşı karşıya kaldığı kaydedilen TBB Raporunda, sıkıntılara yönelik tahlil tekliflerinde bulunuldu.

Raporda, belediyelerin kaçak ya da plansız yapılaşma, riskli binaların tespiti benzeri mevzularda güçlendirilerek, kaçak yapılaşmayı kontrol altına almaları ve uzun vadede engelleyebilmeleri için kapasite, istişare ve iş birliği imkanlarının merkezi yönetim tarafından desteklenmesi gereğine dikkat çekildi.
Belediyelerin işçi açığını kapatacak programların yürütülmesi ve liyakatsiz kamu atamalarının engellenmesi için sistemler geliştirilmesi önerilen raporda, TBB tarafından belediyelerin çalışanına birçok alanda eğitim verebileceği ifade edildi.

”Afet bölgesindeki belediyelerin merkezi bütçeden aldığı hisse artırılmalıdır”

Afet bölgesindeki belediyelerin merkezi bütçeden aldığı hisselerin artırılması konusunun yeniden kıymetlendirilmesi önerilen raporda, ”Belediyelerin kamu borçları (sosyal güvenlik, vergi vb.) silinmeli ya da ertelenmelidir. Zelzele bölgesinde zorlayıcı sebep müddeti uzatılmalı, ilgili vergi borçlarında kolaylıklar sağlanmalıdır. Zelzeleden etkilenen belediyelerin Tasarruf Önlemleri Genelgesi kapsamı dışına çıkarılması ve sarsıntıdan direkt etkilenmemiş belediyelerin sarsıntı bölgesine yapacağı harcamaların Genelge’den istisna olması gerekmektedir” denildi.
Belediyelerin, pek çok materyal ve araç için hibe takviyeleri beklediği ifade edilen raporda, belediyelerin elektrik, su ve doğalgaz benzeri temel masraflarda indirim ya da destek almalarının, iyileştirme ve güçlendirme çalışmalarına çok önemli katkı sağlayacağı kaydedildi.

”Güvensiz ortam yumuşatılmalı”

Belediyelerin afet sonrası süreçleri yönetmesi için yetkilendirilmesi ve maddi olarak desteklenmesi için mevzuat değişiklikleri yapılması gerektiği belirtilen raporda, ”Belediyelerin genel bütçe vergi gelirleri tahsilatından aldıkları ve yüklü olarak nüfusa göre belirlenen kişi başı hisselerin, zelzele göçmenlerini ve süreksiz müdafaa statüsündeki şahısları de kapsayacak şekilde arttırılması için mevzuat değişikliği yapılmalıdır” görüşüne yer verildi.
Raporda, belediyelerin stratejik plan süreçlerinde desteklenmesi, bu kurumlara dirençli altyapı dayanağı sunulması gereğine işaret edilirken, ”Belediyelerin şeffaflığı artırılmalı ve vatandaşlara bilgi akışı sağlanarak inançsız ortam yumuşatılmalıdır. Belediyelerin hizmet kalitesini ve verimliliğini arttırmak için merkezi yönetim ve STK’ların verilerine ulaşmalarını sağlayacak platformlar kurulmalıdır” denildi.
Belediyelerin başta valilik ve kaymakamlıklar olmak üzere bakanlıkların taşra kuruluşları, AFAD ve TOKİ benzeri merkezi yönetim üniteleri ile istişare ve iş birliği imkanlarının düzenlenmesi ve eş güdümün güçlendirilmesinin kıymeti vurgulanan raporda, belediyeler arasında iyi uygulama ve uzman transferi ağı/platformu kurulmasına merkezi idarenin katkı sağlayabileceği ifade edildi.

”Seçilmiş tüm liderler eşittir”

Seçilmiş tüm belediye liderlerinin eşit bir şekilde değerlendirilmeleri gerektiği vurgulanan raporda, “Belediyelere yönelik adil bir siyaset üretilmelidir. Partiler üstü bir yaklaşım benimsenmeli ve faal bir diyalog kurulmalıdır. Ötekileştirici siyasetlerin terk edilip kucaklayıcı bir siyasi anlayışın benimsenmesi kentin güzelleşme sürecini hızlandıracaktır” görüşüne yer verildi.

Büyükşehirlere lojistik merkezler

Belediyelerin afet ünitelerinin kapasitesinin güçlendirilerek, sivil gönüllüler ve belediye çalışanı için düzenli afet eğitimleri verilmesinin sağlanması gerektiği kaydedilen TBB raporunda, büyükşehirlerde oluşturulacak lojistik merkezlerinin muhtemel afetlerde yardımların idaresini kolaylaştıracağı ifade edildi.
Vatandaşların sosyal siyaset ve hizmetlere erişimini artırmak için uzman, kaynak ve bilgi benzeri dayanakların sağlanması gerektiği belirtilen raporda, “Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı afetzede belediyelere bu mevzuda dayanaklar sunmalıdır. Belediyelerin kültür ve sanat fliyetleri düzenlemesi, gerekli tesislerin kurulması ve işçi istihdamı benzeri hususlarda desteklenmesi yararlı olacaktır” denildi.

”Belediyeler arası iş birliği güçlendirilmeli”

Hem bölge genelini hem de yereli takip edecek çok paydaşlı bir “Afet Yönetimi ve Dayanıklılık Komisyonu” kurulması, bu komisyon eliyle mekansal ve sosyal kararların takibinde yol gösterici bir izleme ve değerlendirme düzeneği kurulması önerilen raporda, zelzele bölgesi belediyelerinin daima izlenmesinin değerine dikkat çekildi.
Raporda, “Depremzede belediyelerden oluşan bir komisyon kurularak etkin iş birliği ve iletişim sağlanmalıdır” vurgusu yapılarak, TBB’nin, belediyeler arasında iyi uygulama örneklerinin yaygınlaştırılması ve iş birliklerinin artırılması maksadıyla kardeş kent ilgilerinin kurulması ve dayanışmanın sağlanmasında koordinasyon görevi üstleneceği kaydedildi.

”Yetkiler aktif şekilde kullanılacak”

Raporda, TBB’nin uluslararası hibe ve fon kaynaklarının sarsıntı bölgesini önceliklendirecek şekilde yönlendirilmesinin sağlanması için teşebbüslerde bulunacağı, kurumun düzenli olarak yaptığı araç ve ekipman takviyesinin depremzede belediyeleri öncelikleyecek şekilde düzenlenmekte olduğu kaydedildi.
Merkezi yönetim, yerel idareler, belediye birlikleri ve diğer ilgili paydaşların zaman kaybetmeden istişare ve işbirliği içinde hareket etmesinin Türkiye’nin menftine olacağına vurgu yapılan raporda, “Türkiye Belediyeler Birliği olarak bilhassa afetzede üye belediyelerin tekrar ayağa kalkması ve daha güçlü biçimde fliyetlerini yürütmesi için sahip olduğumuz yetki ve kaynakları en aktif bir biçimde kullanacağımızın altını çizmek isteriz” denildi.