Sağlık Bakanlığı’ndan 11 soruda “maymun çiçeği” açıklaması

Sağlık Bakanlığı tarafından, toplumun maymun çiçeği hakkında en çok merak ettiği hususlar belirlenerek “sık sorulan sorular” oluşturuldu. 11 soru, maymun çiçeği rehberine göre cevaplanarak, söylediği söz edilen içerik Sağlık Bakanlığı sosyal medya hesaplarından paylaşıldı. Sorular ve yanıtları şöyle:

1) Maymun çiçeği nedir?

Maymun çiçeği, klinik olarak daha hafif olmasına karşın, semptomları geçmişte çiçek hastalarında görülenlere benzer ve nadiren ölümcül viral bir zoonoz (hayvanlardan insanlara bulaşan bir virüs) olmakla birlikte beşerden beşere da bulaşabilmektedir. 1980 yılında çiçek hastalığının eradikasyonunun ilanı ve sonrasında çiçek aşısının uygulamasının durdurulması ile maymun çiçeği ender de olsa bilhassa Orta ve Batı Afrika’da görülen bir hastalık haline gelmiştir.

2) Maymun çiçeği için ne zaman test yaptırılmalıdır?

Maymun çiçeği olduklarını düşünen ya da maymun çiçeği olan biriyle yakın temas halinde olan şahısların, bir sağlık kuruluşuna başvurması ve test yapılması gerekip gerekmediğine karar verilmesi gerekir. Hekiminiz test yaptırmanız gerektiğine karar verirse, örnekleri alacak ve bunları test için uygun bir laboratuvara gönderecektir.

3) Maymun çiçeği belirtileri nelerdir?

Ateş, baş ağrısı, kas ağrıları ve sırt ağrısı, büyümüş lenf nodları, teneffüs sistemi semptomları (boğaz ağrısı, burun tıkanıklığı ya da öksürük) ve hastalığa özgü karakteristik cilt döküntüleri biçimindedir.

4) Belirtilerim varsa ne yapmalıyım?

Yeni ya da açıklanamayan bir cilt döküntüsü ya da diğer maymun çiçeği belirtilerini fark ederseniz, bir sağlık kuruluşuna başvurun. Sağlık kuruluşuna başvurana kadar diğerleriyle yakın temastan (cinsel temas dahil) kaçının. Sağlık kuruluşuna başvurana kadar evcil hayvanlar ya da diğer hayvanlarla yakın temastan kaçının. Test sonuçlarınızı bekliyorsanız, aynı tedbirlere uymaya devam edin. Test sonucunuz olumluysa, cilt döküntüleriniz kabuklanıp düşerek güzelleşmiş temiz ve sağlam cilt görünümü oluşana kadar kendinizi izole etmeye ve diğer tedbirlere uymaya devam edin. Ateş, boğaz ağrısı, burun tıkanıklığı ya da öksürüğünüz varsa kendinizi izole etmeye devam edin. Yalnızca tabibe görünmek ya da acil durumlar için dışarı çıkın. Toplu taşıma araçlarını kullanmaktan kaçının. İzolasyondan çıkmanız gerekiyorsa, cilt döküntülerinizi kapatın ve yüze iyi oturan bir maske takın.

5) Maymun çiçeği nasıl bulaşır?

Maymun çiçeği cilt döküntüsü, kabuklar ya da beden sıvılarıyla direkt temas yoluyla şahıstan şahsa bulaşabilir. Ayrıyeten uzun periyodik, yakın temas ya da cinsel temas (öpmek, sarılmak ya da cinsel münasebet gibi) sırasında yayılabilir. Maymun çiçeği olan bir kişi, belirtiler başladıktan itibaren cilt döküntüsü tamamen iyileşene ve düzgünleşmiş temiz ve sağlam cilt görünümü oluşana kadar diğerlerine virüsü bulaştırabilir. Kimi hastalar belirtileri başlamadan 1 ile 4 gün önce Maymun çiçeğini bulaştırabilir. Lakin hiç belirti göstermeyen şahısların virüsü bulaştırdığına dair bir ispat bulunmamaktadır.

6) Maymun çiçeği cinsel yolla bulaşan bir hastalık mıdır?

Maymun çiçeği, cinsel yolla bulaşabilen bir hastalık olarak tanımlanabilir. Diğer bir ifade ile, cinsel münasebet, maymun çiçeğinin bulaşma yollarından yalnızca biridir. Geçmişte maymun çiçeği salgınları enfekte hayvanlarla ve hayvan eserleriyle direkt temas sonucu ortaya çıkmıştır, fakat şahıstan şahsa bulaşma sınırlı olmuştur. Günümüzdeki salgında, virüs esas olarak yakın temas yoluyla bulaşmaktadır. Cinsel temas sırasında lezyonlarla temas ya da teneffüs sekresyonları ile yakın temas ile bulaş olabilir. Fakat cinsel münasebet olmaksızın maymun çiçeği olan biriyle yakın ve uzun periyodik cilt temasında bulunmak da virüsün bulaşmasına neden olabilir.

7) Maymun çiçeği nasıl önlenebilir?

Maymun çiçeği olduğundan şüphelenilen bir cilt döküntüsüne sahip şahıslarla yakın cilt temasından kaçının. Maymun çiçeği hastasının kullanmış olduğu eşya ve materyallerle temastan kaçının. Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın ya da alkol bazlı bir el antiseptiği kullanın. Bilhassa yemek yemeden, yüzünüze dokunmadan önce ve tuvaleti kullandıktan sonra el hijyeni sağlayın.

8) Kalabalık etkinliklere gitmek konusunda endişelenmeli miyim?

Maymun çiçeği olan biriyle yakın temas ya da cilt temasında bulunduğunuzda bulaşma olabilir. İlk bulgular insanların yakın, devamlı cilt teması yaşadığı aktifliklerin maymun çiçeği olaylarına yol açtığını göstermektedir. Bir aktifliğe katılmayı planlıyorsanız, ne kadar yakın, ferdî, cilt teması yaşanacağını göz önünde bulundurmalısınız.

9) Maymun çiçeği için hangi tedaviler mevcuttur?

Maymun çiçeği için özel olarak geliştirilmiş bir tedavi yoktur. Fakat, virüsler arasındaki genetik benzerlikler nedeniyle, çiçek hastalığını tedavi etmek için kullanılan antiviral ilaçlar maymun çiçeği tedavisinde kullanılabilse de etkinliği tam olarak kanıtlanmış değildir.

10) Evcil hayvanıma maymun çiçeği bulaşabilir mi?

Maymun çiçeği zoonotik bir hastalıktır, yani hayvanlar ve insanlar arasında bulaşabilir. Lakin şimdi maymun çiçeği için evcil hayvanlar yüksek risk taşımamaktadır.

11) Maymun çiçeği su yoluyla havuzdan, sıcak küvetten ya da su parkından bulaşabilir mi?

Maymun çiçeğinin havuzdan, sıcak küvetten ya da su parkındaki sulardan bulaşabileceği konusunda net irtibat olduğunu gösteren bir çalışma yoktur. Lakin virüsün beşerden beşere yakın temas, cilt teması yoluyla bulaşması mümkündür. Maymun çiçeği hastasının havlusu, yüzme tahtası, havuz oyuncağı ya da giysisi benzeri eşyalarının bir diğeri tarafından kullanılmasıyla hastalık bu eşyaları kullanan sağlıklı bireye de bulaşabilir. Cümbüş hedefli su yerlerinde dezenfeksiyon yapılması ve havuzların uygun şekilde klorlanmasıyla maymun çiçeği virüsünün bulaşma riski ortadan kaldırılmış olur.