Cemil Tugay isyan etti: TCDD kirayı 3.5 kat artırdı

TCDD ve İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ortak işletmesinde olan İZBAN tartışmasına ilişkin Başkan Cemil Tugay, TCDD’nin ray kullanım kirasına yaptığı artırıma tepki gösterdi. Tugay, “Biz bilet fiyatlarını artırmamışız. TCDD bu durumda İZBAN’ın borç yükünün artmaması için destek olmalı. Ama rayların kirasını bir senede 3,5 kat artırıyor. 71 milyondan 245 milyon TL’ye çıkarıyor” dedi.

İzmir Büyükşehir Belediyesi Haziran ayı Olağan Meclis Toplantısı birinci bileşiminde İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’ın çağrısıyla bilirlikte tartışma konusu olan İZBAN’daki paydaşlığın bitirilmesi konusuna ilişkin ‘kronolojik’ sunum yapıldı.

Başkan Tugay, TCDD ve İzmir Büyükşehir ortak işletmesinde olan İZBAN için kurulan paydaşlığın işleyemez noktaya geldiğini belirterek, “Bu iki başlılık, iştirak beklendiği benzeri çalışmıyor. Bizim oturup konuşmamız lazım. Bunu da Ankara’da dile getireceğiz. İZBAN’ın işletmesini tamamen belediye üzerine alabilir, devredebilir de” sözleriyle iştirakin bitirilmesi davetinde bulunmuştu.

Tugay’ın açıklamalarıyla hususun tartışma haline gelmesi nedeniyle meclis toplantısında İZBAN’da yaşanan sıkıntılara ilişkin sunum yapıldı.

Alev: TCDD de rayların bakımı ve sinyalizasyon sisteminin imalini üzerine aldı

Sunumu yapan, İzmir Metro A.Ş. Genel Müdürü ve İZBAN Genel Müdür Yardımcısı Sönmez Alev, İZBAN’ın hizmete giriş tarihinden bu yana geçen sürece ilişkin bilgi verirken şunları söyledi;

“İZBAN’da merkezi yönetim ve yerel idareden oluşan iki büyük gücün sinerjisi ve işbirliği mayası olan bir yapı var. İZBAN dediğimizde ikiye ayırmak gerekiyor. İmal ve işletim tarafı var. Üretim tarafında İzmir Banliyö Sistemi Geliştirme Sistemi. İzBB, güzergah üzerindeki bütün durakları yeniden yaptı. 41 istasyonu İzBB tamamladı. Bunları mülk sahibi olarak İZBAN’da kullanılması kuralıyla TCDD’ye devretti. TCDD de rayların bakımı ve sinyalizasyon sisteminin üretimini üzerine aldı. Aslında kim ne yapıdan öte İzmir’e bir eser çıkarmış olmanın bir gayretiyle başlandı İZBAN’a. Geriye dönüp baktığımızda tartışılacak çok şeyler çıkıyor ama İZBAN benzeri bir raylı sistem yapısının bugün 250 binden fazla yolcu taşıyor hale gelmesidir. İlk işletmeye 99 vagondan başlayan 33 setle başladık. Akabinde 120 vagondan oluşan 40 setin daha kontratı imzalandı. İZBAN’da yalnızca İZBAN trenleri yok. Yük trenleri, özel trenleri benzeri trenler de var sınırlarda. Bu açıdan baktığımızda çizgileri bölmek mantıklı geliyor ama bu da aktarma yapan yolcularımızı iğreti edebiliyor.

“6 dakikada bir işletme yapmak için filonun da iki katına çıkması gerekiyor”

İZBAN’ı daha yararlı kullanabilmek ve kapasiteyi artırabilmek için neler gerekiyor? Demiryolu hizmetlerinde hem memnuniyeti hem de seyahatin aksamasız yürümesini sağlayan bir sinyalizasyon sistemi var. Bu sistem bugün sistemin kapasitesini ve güvenirliğini etkiliyor İZBAN’daki sinyalizasyon sistemi mlesef ‘seviye1’ denilen bir sistem. Halbuki 2005’teki protokole göre bu sistemin güncellenmesi gerekiyor. Sinyalizasyon sistemimiz mlesef arızalı. Sinyalizasyon sisteminin kapasitesi bizim şu anki işletme kapasitemizi bile anca karşılıyor. Ulusal bir hatta çalıştığımız için… O hatta meydana gelen en ufak bir arıza İZBAN’ı etkiliyor. Bunları düzenleyebilmek için kimi şeylere muhtaçlığımız var. Başta sinyalizasyon sisteminin güncellenmesi lazım. Bunlar hep gündeme geldi ama hep de Ankara-İzmir Süratli Tren projesine bağlandı. Bunun yanında filo gereksinimi. Sizin bir hatta 12 dakika işletme yaptığınız yerde 6 dakikada bir işletme yapmak için filonun da iki katına çıkması gerekiyor.

“İşletmedeki maliyetler karşılanmıyor”

Bugün iki sıkıntı var. Birincisi… bu araçlar alındığı takdirde bu araçları kullanmak lazım. Ama bunu karşılayacak olan sinyalizasyon sistemi yok. Burada her şey zincirleme olarak birbirine bağlı. Bunlar geldiği takdirde sinyalizasyon sisteminin çabuk bir şekilde güncellenmesi gerekecek. İkinci neden ekonomik nedenler. Şu anda İZBAN’da… İZBAN’ın kuruluşunda ‘İZBAN kendi yağıyla kavrulsun, işletme masraflarını net gelirlerinden karşılasın’ benzeri bir mantık vardı. 2018 yılına kadar gelirlerin sarfiyatları karşılama oranı pek iyi. Burada iki ortak varken bu trenler nasıl alınacak? Burada bir prosedür vardı. O da ‘İZBAN trenleri alsın, masrafları iki ortak ödesin’di. Ama şu anda tarifelerin düşük kalmasından ötürü işletmedeki maliyetler karşılanmıyor. Gelirlerimiz masraflarımızın yüzde 50’sini karşılıyor.”

Tugay: 2022’de ne oldu da 2012’e kadar kendini karşılayan sarfiyatlar yüzde 54’lere düştü

Alev’in sunumuna ilişkin sorular soran Başkan Tugay ve Alev arasında şu diyalog geçti;

Tugay: “2020 yılında gelirin ve sarfiyatın yüzde 49.6’sı karşılanıyor. 2020-2021’de pandeminin tesiri diyelim. 2022’de ne oldu da 2012’ye kadar kendini karşılayan masrafların karşılanması yüzde 54’lere düştü?”

Alev: “Giderlerimiz arttı. Elektrik masraflarımız arttı. Hat kirası da bilhassa son yıl yüzde 243 arttı. 71 milyon olan yıllık kiramız yaklaşık 172 246 milyona çıktı.”

Tugay: “Yolcu sayısı çok azalmadı. Elektrik masrafı arttı ve raylara ödediğimiz kira bedeli çok arttı. Rayların kirasını kim alıyor? Pandemi varken, enflasyon varken, biz milletin bilet parasını artırmazken rayların kira bedeli 243 arttı. İZBAN niçin zarar ediyor diye sorular var. Ben bunları dikkat çekilmesi için soru sordum.”

Bir yılda yüzde 243’lük artış

Alev sözlerine şu şekilde devam etti;
“Bir şekilde borcumuzun yapılandırılması lazım. Bu borç şimdi 120 milyon dolar. Ödediğimizin üzerinde bir büyümesi var. 2024’te 92,7 milyon dolar bir ödeme var. Biz her sene bir sene öncesinden kaç sefer ve kaç kilometre yapacağız diye TCDD’ye bir ön planlama veriyoruz. O planlamaya göre ön görebileceğimiz bir maliyet çıkıyor. 2023’te bir trenin yaptığı kilometreden 12 lira alınırken bugün 41 lira 20 kuruş alınıyor. Yani yüzde 243’lük bir artışa denk geliyor.”

Tugay: Biz bilete zam yapmadık, TCDD ray kirasını 3,5 kat artırdı

Sunum esnasında AK Parti’den İZBAN’da sermaye artışı yapılmamasına tenkit gelirken tenkide karşılık veren Başkan Tugay, TCDD’nin İZBAN’ın borç yükünü artırdığını ifade ederek şunları söyledi;

“TCDD kendi seferleri için de kullandığı bir hat için… Kendi yük trenlerini kullanıyor. Benim anlamadığım şey şu… Biz bilet fiyatlarını artırmamışız. Millete yük olmasın demişiz. Olayı göğüslemeye çalışmışız. Bunun için zarara giren bir kurum var. Bu kurumun yarısı da ortak olarak TCDD. TCDD bu durumda İZBAN’ın borç yükünün artmaması için destek olmalı. Ama ne yapıyor? Rayların kirasını bir senede 3,5 kat artırıyor. 71 milyondan 245 milyon TL’ye çıkıyor. Bunları belediye kendi özel işlerinde değil, halkın nakliyatında kullanıyor. Bu zararın büyümesini değil küçülmesine yardımcı olması gerekiyordu. Burada bir kusur var. Ben vatandaşımızın bunu bilmesini istedim.”