İsmailağa Cemti Almanya’da nasıl varlık gösteriyor?

Türkiye’de adı son dönemde sık sık gündeme gelen İsmailağa Cemti, lideri Hasan Kılıç’ın ölümünün ardından yaşanan iktidar çekişmesi ile dikkat çekiyor. Kılıç’ın ölümü sonrası bir grup “İbrahim Efendi” olarak anılan İbrahim Uslu’nun liderliğini tanıdı. Cemtten yapılan açıklamada ise “Fikri Efendi” denilen Ahmet Fikri Doğan’ın Nisan ayında hayatını kaybeden Kılıç’ın halefi olduğu duyuruldu. Adını İstanbul’un Fatih semtindeki aynı isimli camiden alan cemt, Nakşibendi Tarikatı’na bağlı ve siyaset ile ilişkileriyle de tartışmalara konu oluyor.

İsmailağa Cemti sadece Türkiye’de değil, Almanya’da da varlık gösteriyor. Cemt liderlerinin Almanya ziyaretleri ve yaptıkları açılışlar kendi sayfalarından nadiren de olsa duyuruluyor. Yaklaşık 3 milyon Türkiye kökenlinin yaşadığı ülkede cemtin resmi merkezi bir örgütlenmesi yok, ancak bu fliyet yürütmediği anlamına gelmiyor, yürütüyor ve fliyetleri istihbarat servisleri tarafından da takip ediliyor.

İsmailağa Cemti, 2014 yılından beri Almanya’da iç istihbarattan sorumlu Federal Anayasayı Koruma Teşkilatı (BfV) ve Türkiye kökenlilerin yoğun olarak yaşadığı eyaletlerin istihbarat raporlarında “İslamcı” gruplar kategorisinde yer alıyor ve “IAC” kısaltmasıyla anılıyor. 2014’ten beri “izlenen yapılanmalar” listesinde yer alan cemt söylediği söz edilen raporlarda, istihbaratın radarındaki bir başka cemt olan Milli Görüş’ün altında konumlandırılıyor.

Peki neden cemte Milli Görüş’ün altında yer veriliyor?

Bu konuda DW Türkçe’nin yönelttiği soruyu yanıtlayan BfV, “IAC kendini Necmettin Erbakan tarafından kurulan Milli Görüş ideolojisine bağlı hissediyor. Bu ideolojinin, tek gerçek dinî (yani ‘gerçek İslam’ı’ temsil eden) dünya bakışı olduğunu kabul ediyor. Milli Görüş çeşitli derneklerden oluşsa da onları bir arada tutan ortak müşterek, ideolojik-dinsel yönelimleri ile Erbakan’a bağlılık idealidir. Yapılanmaları özerk veya birbirinden bağımsız fliyet gösterseler de Milli Görüş ideolojisi hepsini birbirine bağlayan ana unsurdur, gruplar arasında ideolojiye inanç derecelerinde farklar olsa da” açıklamasını yapıyor.

İsmailağa Cemti siyaset ile bağı ve tesir gücü nedeniyle de sık sık tartışma konusu oluyor. Fotoğraf: ANKA

BfV’ye göre İsmailağa Cemti, Almanya çapında “Avrupalı İhvanlar” adıyla merkezi bir yapılanması olmaksızın fliyet yürütüyor. Farklı kentlerdeki gruplarla birlikte ortak hareket eden cemt, hem Türkiye’de hem de Almanya’da cemt içi dersler ve dini açıdan ağırlığı olan kişilerin verdiği vzlar ile yönünü belirliyor.

Hamburg Merkezli Almanya Küresel ve Bölgesel Araştırmalar Enstitüsü’nden Dr. Hakkı Taş’a göre İsmailağa Cemti’nin Almanya’da güvenlik birimlerinin takibine takılması tesadüf değil. İsmailağa’nın Türkiye’de bile hem yaşam tarzı hem de söylemleriyle daha katı bir yerde durduğunu söyleyen Taş, cemtin Almanya’da radara girmesinin kaçınılmaz olduğunu düşünüyor:

“Son yıllarda Fransa’dan Almanya’ya Müslüman diasporanın kendi din insanını yetiştirme, bir Euro-İslam yaratma ve radikal dini örgütleri daha yakın markaja alma yönelimi düşünüldüğünde İsmailağa’nın hareket alanının nasıl daraldığını anlamak zor değil.”

Taş’a göre bu nedenle cemt enerjisini daha ziyade rahat olduğu ve çabuk sonuç alabildiği üçüncü dünya ülkelerine odaklıyor.

İsmailağa Cemti, 2014 yılından beri Almanya istihbarat raporlarında yer alıyor ve izlenen yapılar listesinde, idolojik yakınlığı nedeniyle Milli Görüş hareketi altında konumlandırılıyor. Fotoğraf: Oliver Berg/dpa/picture-alliance

Almanya’dan sınır dışı edilen “Nusretullah Hoca”

Alman istihbaratının verilerine göre cemtin Almanya’daki yönetici figürü ise 2015 yılında Almanya’dan Türkiye’ye sınır dışı edilen ve cemtin de “Avrupa Vekili” olarak lanse ettiği Nusret Cayır, cemt içindeki adıyla ise “Nusrettullah Hoca Efendi.”

Medyada “Kışkırtıcı İslamcı vaiz sınır dışı edildi” başlıklarıyla Almanya’nın sınır dışı ettiği duyurulan Çayır’ın yaşadığı Offenbach Belediyesi, “Çayır’ın hür ve demokratik anayasal düzen ile halklar arasındaki uzlaşıyı hedef alan kışkırtıcı vzlar verdiğine” dikkat çekmişti. Belediyenin o zamanki sözcüsü Matthias Müller, “Farklı istihbarat raporlarında adı geçen bu kişi, vzlarında başka dine inananlara karşı insanları ayaklanmaya, ABD’nin, İsrail ve Yahudilerin yok edilmesine yönelik çağrılar yaptı” demişti.

Çayır’ın 2002’de yerleştiği Offenbach’tan önce de Düsseldorf’ta yaşadığı biliniyor. Düsseldorf’un başkenti olduğu ve Türkiye kökenli göçmenlerin de yoğunlukta yaşadığı Kuzey Ren-Vestfalya Eyaleti’nin 2017 yılı istihbarat raporunda da Çayır, “Şeriatı Almanya’daki mevcut demokratik sisteme alternatif geçerli model olarak savunmak” ile suçlanıyor. Cemtin “Avrupa Vekili” Çayır’ın Türkiye’ye sınır dışı edildiği 2015’ten bu yana videolar ile taraflarlarına seslendiği de aktarılıyor.

Federal istihbarat raporlarında cemtin Almanya’da geçmişte “Avrupa’da MÜCEDDİD” adlı bir yayın çıkardığı da kaydediliyor. Bu isim altındaki siteye bakıldığında ise aktif olmadığı ve yapım aşamasında olduğu ibaresi görülüyor. Sosyal medya kanallarında ise söylediği söz edilen isimle az da olsa duyurular yapılıyor. Çayır’ın üyelere yönelik kapalı Zoom buluşmaları da yine Avrupa’da Müceddid hesabından paylaşılıyor.

Cemtin Almanya’da Türkiye’de olduğu benzeri külliyeleri, medreseleri, Kuran okulları, öğrenci yurtları benzeri yapılanmaları olup olmadığı konusunda ise istihbaratın elinde bilgi olmadığı ifade ediliyor.

Neden Milli Görüş yapılanması ile anılıyor?

Federal sisteme sahip Almanya’nın 16 eyaleti var.

İslamcılık konusundaki uzmanlığı ile tanınan Baden-Württemberg Eyaleti’nin istihbaratı, cemtin kendi bölgesinde resmi yapısı olmadığını, vaizlerinin Milli Görüş derneklerine bağlı camilerde tek tük buluşmalar yaptığının bilindiğini belirtiyor. “Dışarıya karşı IAC kendi ismi altında görünür değil, bu da yapısal eksiklik kaynaklı” tespitinde bulunan istihbarat, DW Türkçe’nin “Eyaletteki önde gelen figürleri kim?” sorusuna ise cevap vermedi.

İsmailağa’nın kökeninin Mili Görüş hareketi benzeri Nakşibendi Tarikatı’na bağlı olduğuna işaret eden Baden-Württemberg istihbaratı, geçmişte bu nedenle sürekli Necmettin Erbakan’ın partisini desteklediğini, son yıllarda ise cemtin desteğinin AKP’ye kaydığını gözlediklerini vurguluyor. Bunun arkasında yatan nedeni ise “AKP’nin muhafazakar ve İslamcı dini cemtleri desteklemesi” ile açıklıyor.

“Cemt Almanya’da dini sermaye biriktirme hedefinde”

Peki İsmailağa’nın Türkiye’de öne çıkın cemtlerden olmasına karşın Almanya’da merkezi ve görünür bir örgütlenme kurmamasının nedenini ne?

Osnabrück Üniversitesi İlahiyat Enstitüsü Öğretim Üyesi Sosyolog ve Din Pedagogu Prof. Dr. Rauf Ceylan’a göre birkaç sebebi var. İlki, İsmailağa 1970’lerde Almanya’da dini alandaki güç boşluğu keşfeden diğer İslami yapılar benzeri hareket ediyor ve önceliğini Türkiye’deki hareketi güçlendirmek için yeni üyeler ve mali kaynaklar sağlamaya veriyor. Ceylan, “Dini alan temelde piyasa ekonomisi gibidir. Bundan Dolayı İsmailağa Cemti de dini sermaye biriktirme hedefinin peşinde” diyor ve Almanya’yı bu amaçla kullandığına işaret ediyor.

Ceylan’a göre İsmailağa Cemti, kendi mistik öğretilerini ve uygulamalarını takip etmesine rağmen Almanya’da şimdiye kadar Milli Görüş hareketiyle özdeşleşme eğiliminde oldu ve onun altyapısını kullandı. Ancak bu durum gelecekte değişebilir. Cemtin yaşamakta olduğu iç çatışmalara dikkat çeken Ceylan, cemtin bir dönüşüm geçirdiğini düşünüyor.

Ceylan’a göre Almanya’da yeni bir güç boşluğu görmesi halinde de cemt şimdiye kadar izlediği, kendi ismiyle öne çıkmama stratejisini değiştirebilir. Bu konudaki başarısı ise Ceylan’a göre “Artık çoğunlukla Almanca konuşan gençlere ulaşıp ulaşamayacağına” bağlı.

Gerçekten fliyetleri yok mu?

Almanya’da pek çok cemt, camilerde açtıkları marketlerde satılan gıda ürünlerinin temini için gıda toptancılığı yapıyor. Ayrıca hac ve umre gezileri düzenliyor, bu ziyaretler için gerekli giyim ve ekipmanların da toptancılığını yapıyorlar.

İsmailağa Cemti’nin ise buna benzer girişimleri Almanya’da resmi olarak bulunmuyor. Ayrıca diğer pek çok dini cemt ya da dernek benzeri eyalet hükümetleriyle işbirliği içinde yürütülen cezaevleri ve hastanelerde manevi danışmanlık ya da okullarda İslam dersi benzeri çalışmalara da dahil değiller. İmam yetiştirmek hedefiyle kurduğu enstitüleri, medrese ve yardım kuruluşları da resmi olarak yok.

İsmailağa Cemti lideri Hasan Kılıç’ın geçen ay vefatı sonrasında liderlik çekişmesi başlamış, aralarında Cübbeli Ahmet Hoca olarak da bilinen Ahmet Mahmut Ünlü’nün yer aldığı bir grup İbrahim Uslu’nun liderliğini ilan etmiş, cemtte iki başlılık yaşandığı görülmüştü. Fotoğraf: ANKA

Ancak cemt kendi sayfalarında buna benzer fliyetler yürüttüğünü duyuruyor. 2022 sonunda üst düzey bir heyetin Köln ve Münih’te ziyaretlerde bulunduğu, Münih’te cemtin yardım kuruluşu İnsana Değer Veren Dernekler Federasyonu’na (İDDEF) bağlı bir “sohbet yerinin” açıldığı kaydedildi. Ancak resmi verilere göre Bavyera eyaletinin başkenti Münih’te bu isimle kayıtlı bir yardım derneği yok.

DW Türkçe’ye bilgi veren Bavyera istihbarat teşkilatı, Nürnberg kentinde bir derneğin İsmailağa Cemti’ne ait olduğunu tahmin ettiklerini, Bavyera’da üyeleri olduğunu bilmekle beraber Dernekler Yasası kapsamında yardım kuruluşları, yatılı okulları, Kur’an kursları ve gençlik merkezleri olduğuna dair bilgi sahibi olmadıklarını kaydetti. Eyaletteki üye sayısı ise “yüksek çift haneli ya da düşük üç haneli seviyede” diye belirtildi, kesin rakam ise verilmedi.

Almanya IAC kimi destekliyor?

Cemtin Almanya fliyetlerinin paylaşıldığı Avrupa’da Müceddid hesabından 26 Nisan’da yayınlanan videoda, cemtin “Avrupa Vekili” Nusret Çayır’ın Ahmet Fikri Doğan’ın değil İbrahim Uslu’nun liderliğini tanıdığı görülüyor. Söz konusu videoda Çayır, İbrahim Uslu’ya biat edecekleri yönünde açıklamalar yaparken, cemtteki ikiliğin ortadan kalması, tarafların uzlaşması ve barışması temennisinde de bulunuyor.

DW Türkçe’ye sansürsüz nasıl ulaşabilirim?